Četvrtak, 17 Oktobar 2019.
Poljoprivredni portal kluba 100P PLUS

Serijal: Integralna zaštita ratarskih kultura od štetočina (123)

INTEGRALNA ZAŠTITA RATARSKIH KULTURA OD VAŽNIJIH ŠTETOČINA

 

ULJANA REPICA

 

Uvod

 

Uljana repica ranije je bila glavna uljana kultura u Vojvodini (Stojković L.), a u ovom području ona se verovatno gaji preko 150 godina, pa je u tom periodu u značajnom stepenu obrazovana štetna fauna. Na takav zaključak ukazuju podaci o pojavi štetočina na ovom usevu iz XIX veka (repičinog sjajnika i repičine lisne ose, na primer). Repičin sjajnik je 1856. godine uništio uljanu repicu u po­dručju reke Tise, u banatskoj županiji Torontal. Velike površine pod suncokretom, a potom i pod sojom, u drugoj polovini XX veka, veoma su poti­snule uljanu repicu sa naših oranica. Ona se u Srbiji, tokom perioda 1951-1995. godine uzgajala u prose­ku na svega 4.200 hektara godišnje ili na 0,1% površina pod njivskim i baštenskim kulturama. Ovi po­daci za Vojvodinu čine 2.800 hektara i 0,2%. Na najvećim površinama uljana repica proizvodila se u Srbiji tokom devete decenije ovog veka, u proseku na 14.000 hektara.

Polje uljane repice

Polje uljane repice

Štetočine uljane repice

 

Ovu biljnu vrstu napadaju neke polifagne štetočine, ali je prvenstveno ugrožava čitav kompleks oligofagnih vrsta, koje su trofički tesno povezane sa biljkama iz porodice krstašica. Uljanu repicu u području Ukrajine, na primer, napada oko 50 vrsta štetnih insekata, u severnoj Bosni 23 vrsta, itd. U Srbiji nije proučena štetna fauna ovog useva. Razne štetočine uljane repice, uzevši u obzir čitav svet, smanjuju po­tencijalne prinose za 13%, a u Evropi za 15% (Cramer H.), U Mađarskoj, štete se kreću od 15 do 20%.

U najvažnije štetočine uljane repice, za područje bivše Jugoslavije, ubrajale su se sledeće vrste: repičin sjajnik (Meligethes aeneus), repičin crvenoglavi buvač (Psylliodes chijsocephala), pipa kupusne mahune (Ceuthorrhynchus assimilis), velika repičina pipa (C. napi), mala repičina pipa (C. quadridens), crna repičina pipa (C. picitarsis), repičina lisna osa (Athalia rosae) i muva kupusne mahune (Dasyneura brassicae).

  • Uljanu repicu štetočine napadaju tokom septembra, zatim u jesen i tokom proleća.
  • Koren oštećuju larve barida, skočibuba, gundelja i dr, a korenov vrat kupusna pipa.

 

Lisna osa – Athalia rosae

Lisna osa – Athalia rosae

 

  • List napadaju repičina lisna osa, ozima sovica, sovica gama, repičin listojed, kupusari, kupusna stenica, kupusna vaš i dr. – naročito prvo navedena vrsta. Lisne drške i stablo poglavi­to oštećuju repičin crvenoglavi buvač, mala i velika repičina pipa, te crna repičina pipa.
  • Pupoljke, cvet ili mahune, napadaju repičin sjajnik, pipa kupusne mahune, repičin listojed, muva kupusne mahune, rutava buba, kupusna vaš, kupusne stenice, vrabac i dr., od kojih najveće gubitke nanosi repičin sjajnik.

Integralna zaštita uljane repice od štetočina

 

Zaštita uljane repice, ovog veoma ugroženog useva od štetočina, zasniva se na korišćenju kompleksa mera suzbijanja. U okviru navedenih mera, za sada dominiraju hemijske. Kako bi se umanjila primena zoocida, veliki značaj pridaje se širenju primene raznih agrotehičkih mera, kao i gajenje ot­pornih odnosno tolerantnih sorti.

Gajenje otpornih sorti

 

Repičin sjajnik i repičina lisna osa predstavljaju glavne šte­točine uljane repice. Radi suzbijanja sjajnika treba koristiti prinosne, rano i brzo cvetajuće sorte repice (gubici su mali ili neznatni kada se pupoljci rano i brzo otvaraju) koje su, istovremeno, otporne na niske temperature tokom jeseni i zime. Smanjivanju gubitaka od repičine lisne ose doprinosi gajenje sorti uljane repice koje imaju osobinu da brzo regenerišu oštećenu lisnu masu (Saringer Gy.).

 

Preuzeto iz knjige „Integralna zaštita ratarskih kultura od štetočina“
Autor: dr Dušan Čamprag, Novi Sad, 2000.

Priredio: V. Lazić