Četvrtak, 17 Oktobar 2019.
Poljoprivredni portal kluba 100P PLUS

Serijal: Integralna zaštita ratarskih kultura od štetočina (124)

INTEGRALNA ZAŠTITA RATARSKIH KULTURA OD VAŽNIJIH ŠTETOČINA

 

ULJANA REPICA

Uljana repica ranije je bila glavna uljana kultura u Vojvodini (Stojković L.), a u ovom području ona se verovatno gaji preko 150 godina, pa je u tom periodu u značajnom stepenu obrazovana štetna fauna. Na takav zaključak ukazuju podaci o pojavi štetočina na ovom usevu iz XIX veka (repičinog sjajnika i repičine lisne ose, na primer). Repičin sjajnik je 1856. godine uništio uljanu repicu u po­dručju reke Tise, u banatskoj županiji Torontal. Velike površine pod suncokretom, a potom i pod sojom, u drugoj polovini XX veka, veoma su poti­snule uljanu repicu sa naših oranica. Ona se u Srbiji, tokom perioda 1951-1995. godine uzgajala u prose­ku na svega 4.200 hektara godišnje ili na 0,1% površina pod njivskim i baštenskim kulturama. Ovi po­daci za Vojvodinu čine 2.800 hektara i 0,2%. Na najvećim površinama uljana repica proizvodila se u Srbiji tokom devete decenije ovog veka, u proseku na 14.000 hektara.

Uljana repica

Uljana repica

 

Agrotehničke mere

 

Ovim merama pripada važno mesto u zaštiti uljane repice od napada štetočina. U Poljskoj se, na primer, preporučuje kompleks mera koje čine osno­vu za zaštitu ove biljne vrste: na isto polje uljana repica se vraća nakon 4 godine; prostor­na izolacija između novih i starih polja pod ovim usevom; korišćenje višegodišnjih leguminoza kao preduseva uljanoj repici; upotreba optimalnih doza đubriva, rokova setve i količine semena; setva lovnih biljaka na ivičnim delovima polja radi koncentracije šte­točina na njima i hemijskog suzbijanja.

Mesto uljane repice u plodoredu

 

Zbog ugroženosti od štetočina i bolesti, uljana re­pica se mora gajiti u plodoredu. U najbolje preduseve za ovu kulturu ubrajaju se grašak, rani krompir i rano povrće, a dobar predusev predstavlja ozimi ječam. Kao najčešći predusev kod nas se koristi pšenica, s obzirom da se gaji na velikim površinama (Jevtić S.).

Usled opasnosti od napada štetočina i bolesti, u Poljskoj, uljana repica se ponovo vra­ća na isto polje tek posle četiri godine, a za preduseve preporučuju se lucerka i druge višegodišnje leguminoze, s obzirom da doprinose razmnožavanju korisne entomofaune (prirodnih neprijatelja štetočina). Posle navedenih leguminoza, kao i nakon gajenja pšenice, u zemljištu nema specifičnih štetočina uljane repice, ali se, često, sreću veće populacije larvi skočibuba i gundelja koje napadaju podzemne organe repice.

 

Radi uspešnijeg suzbijanja repičinog sjajnika preporučuje se primena prostorne izolacije, kao i pauziranje u proizvodnji u trajanju jedne godine

Radi uspešnijeg suzbijanja repičinog sjajnika preporučuje se primena prostorne izolacije, kao i pauziranje u proizvodnji u trajanju jedne godine

 

Prostorna i vremenska izolacija

 

Do druge polovine XX veka, zbog velike opasnosti od štetočina i pomanjkanja efikasnih insekticida, poljoprivrednici su u našim krajevima često prekidali sa gajenjem uljane repice, na jednu do dve godine, i potom ponovo sejali ovaj usev kada se brojnost štetočina jako smanjila. Radi uspešnijeg suzbijanja nekoliko važnih štetočina (repičinog sjajnika, repičine lisne ose, velike repičine pipe, crne repiči­ne pipe i dr.), preporučuje se primena prostorne izolacije, između novih i starih polja pod uljanom repicom, kao i korišćenje vremenske izolacije, tj. prekid proizvodnje na je­dnom gazdinstvu, u trajanju od jedne godine.

U području Hrvatske, tokom devete decenije XX veka, uljana repica naročito se uzga­jala na deset poljoprivrednih kombinata. Kako bi se znatno smanjila brojnost i opasnost od najvažnijih štetočina preporučeno je da svake godine trećina gazdinstava prekine sa proizvodnjom za godinu dana, s tim da ostala poljoprivredna preduzeća uvećaju svoje površine pod uljanom repicom (Maceljski M.).

Setva uljane repice

 

Optimalni rok za setvu je kraj avgusta i početak septembra. U Mađarskoj se, radi suzbijanja repičine lisne ose, preporučuje kasnija setva, ali, pri jakom rojenju imaga, ni takva setva ne pruža zaštitu usevu (Saringer Gy.). U Poljskoj se koristi setva poljske rotkve, kao lovne biljke na ivičnim delovima polja pod repicom, u cilju kon­centracije i suzbijanja raznih štetočina uljane repice na lovnom pojasu (Prušinski S.).

Đubrenje uljane repice

Đubrenje doprinosi smanjivanju šteta od repičine lisne ose, tokom septembra i oktobra, s obzirom da napadnuti usevi brže prolaze kritično razdo­blje i uspešnije obavljaju regeneraciju oštećene lisne mase. Đubrenjem azotom poveća­va se brojnost kupusne vaši na uljanoj repici, dok se primenom NPK đubriva ona sma­njuje. U Bugarskoj je ustanovljeno da đubrenje u značajnoj meri smanjuje štetnost crne repičine pipe.

 

Suzbijanje korova

U borbi protiv repičine lisne ose značajno mesto pripada uništa­vanju korova (prvenstveno gorušice i divlje repice), a uništavanje spontanih krstašica predstavlja jednu od agrotehničkih mera i u suzbijanju repičinog sjajnika, crne repičine pipe, repičinog listojeda i dr.

Obrada zemljišta

Posle pšenice (najčešćeg preduseva za uljanu repicu), obavlja se najpre ljuštenje strnjike, potom duboko oranje i priprema za setvu. U nas se često zakašnjava sa obradom zemljišta i izvodi bez ljuštenja strnjike pa se, na taj način, snižava efikasnost obrade zemljišta radi suzbijanju polifagnih štetočina uljane repice (skočibuba, gundelja, podgrizajućih sovica i dr.).

U Mađarskoj se preporučuje poseban agrotehnički metod radi suzbijanja repičine li­sne ose. Nakon žetve repice ostavlja se da iz osutog semena poniknu biljke. Na samoni­kloj repici razvija se letnja generacija ove štetočine koja se, ponajčešće u prvoj dekadi avgusta potpuno uništi putem zaoravanja useva. Na taj način, na uljanoj repici, tokom septembra-oktobra obično nije neophodno preduzeti mere suzbijanja (Saringer Gy.).

 

Preuzeto iz knjige „Integralna zaštita ratarskih kultura od štetočina“
Autor: dr Dušan Čamprag, Novi Sad, 2000.

Priredio: V. Lazić