Petak, 20 Septembar 2019.
Poljoprivredni portal kluba 100P PLUS

Serijal: Lekovito bilje (203)

TONIZIRAJUĆE BILJKE

 

GAVEZ

 

Symphytum officinale L.

FAMILIJA: Boraginaceae

 

Narodna imena: crni gavez, volujski jezik

 

 

GAVEZ - Symphytum officinale L.

GAVEZ – Symphytum officinale L.

 

Gavez je rasprostranjen u srednjoj Evropi i zapadnom Sibiru. Sreće se na raznim staništima, a najčešće na vlažnim livadama, pored puteva, potoka, u ravnicama.

 

Botaničke osobine

 

  • Višegodišnja zeljasta biljka žbunolikog izgleda, visine od 50-100 cm, vretenastog, razgranatog, snažnog i mesnatog korena, spolja crnog, a iznutra belog, bogatog sluzima. Izdanci obrasli dugačkim, čekinjastim dlakama.
  • Stabljika je uspravna, u gornjem delu razgranata, gusto dlakava, šuplja i mesnata.
  • Listovi su jajasto-lancetasti, grubo dlakavi, sa neizraženom drškom, sedeći, savijeni naniže.
  • Cvetovi na oborenim drškama, sakupljeni u povijene cvasti u pazuhu gornjih listova. Čašica rascepljena na dugačke režnjeve. Krunica zvonasta, ljubičasta, ružičasta ili žućkastobela. Cveta od maja do jula.
  • Plod je oraščić.

Gavez je biljka umereno vlažnih staništa, u kojima se uglavnom ne javlja sušni period. To je slabo termofilna biljka, koja se dobro razvija u uslovima polusenke. Često se javlja na plodnim zemljištima. Može se naći na vlažnim livadama, pored puteva u jarkovima i kanalima, na obalama reka i potoka, oranicama, vrtovima, vlažnim šumama. Široko rasprostranjena vrsta u ravnicama. Biljka je šumskih, livadskih, pašnjačkih, stepskih, korovskih, halofitskih i močvarnih zajednica.

Malo je biljaka u našoj flori koje se koriste kod preloma kostiju. Jedna od njih je gavez, biljka koja je redovno prisutna na povremeno plavljenim ili stalno vlažnim područjima kraj reka i po ritovima.

 

 

Cvetovi na oborenim drškama, sakupljeni u povijene cvasti u pazuhu gornjih listova

Cvetovi GAVEZA su na oborenim drškama, sakupljeni u povijene cvasti u pazuhu gornjih listova

 

Hemijski sastav i uporeba

 

Kao poliuronska i fitoncidna biljka, odavno je skrenula pažnju ljudi svojim blagotvornim delovanjem. I danas narod veruje u veliku lekovitu moć gaveza, u tome ima i preterivanja, dok je zvanična medicina bila mnogo uzdržanija. Koren gaveza (Symphyti radix) je oficinalna droga samo u prvoj srpskoj farmakopeji i još nekim starim stranim, a novije farmakopeje mu ne ukazuju poverenje. Koristi se kao stiptik, emolijens, dermatoplastik i advulnans. Najvažnije lekovite materije su purinski derivat alantoin (0,6-2 %), sluzi, tanini (pirokatehinski tip), kafena kiselina, triterpeni (izobauerenol, sitosterol), rozmaricinska kiselina, asparagin, holin, a otrovne su alkaloidi pirolizidinske strukture (intermedin, simfitin, likopsamin, simlandin, ehimidin), koji su pri dužoj upotrebi ispoljili hepatotoksično, kancerogeno i mutageno delovanje u eksperimentima na pacovima. Alantoin (diureid glioksalne kiseline), kao glavni sastojak korena, pospešuje granulaciju i regeneraciju tkiva. Zahvaljujući prisustvu sluzi i tanina, koren gaveza se koristi za ispiranje usta i krajnika, koristi se i kod zapaljenja jednjaka, čira želuca i dvanaestopalačnog creva, kao stiptik, jer lekoviti sastojci korena gaveza stežu i zaustavljaju krvarenje. Upotrebljava se u obliku čaja, obloga i masti.

Pri korišćenju ove droge potreban je oprez. Ne preporučuje se upotreba čaja, primena na mestima gde je povređena koža, i uopšte za vreme trudnoće i laktacije.

 

Preuzeto iz monografije LEKOVITE I AROMATIČNE BILJKE
Autor: prof. dr Jan KIŠGECI
Izdavač: „Partenon“, Beograd, 2008.