Nedelja, 15 Decembar 2019.
Poljoprivredni portal kluba 100P PLUS

Serijal: Lovstvo u Vojvodini (163)

Knjiga „Lovstvo u Vojvodini“ je XXII knjiga u ediciji „Kulturno-istorijska baština Vojvodine“. Izdavač: KID PČESA, Novi Sad, Narodnog fronta 10/III

 

Lovačka udruženja (12)

 

Iz istorije lovstva Subotice (3)

 

 

Oskar Vojnić, džentlmen sa puškom (1864-1914)

Najveći svetski putnik našeg grada u prošlosti bio je Oskar Vojnić. Potomak plemićke porodice Šandora Vojnića od Bajše i Olge Vojnić rođen je 18. maja 1864. godine. Njegov je život ispreplitan avanturama i nepoznanicama. U životu se bavio uspešno mnogim stvarima, ali je iznad svega bio javno priznat kao lovac i precizan strelac, na šta je spreman od detinjstva. Na mnogim kasnijim, dugim putovanjima išao je u lov na veliku i egzotičnu divljač. Sa tih putovanja je donosio osim trofeja i etnološke predmete, kao i veoma vešto fotografisane detalje ambijenta opisane u putopisima objavljenim u vidu knjiga i članaka.

Polaznu tačku veština i interesovanja Oskara Vojnića treba tražiti, osim u njegovim ličnim sposobnostima i vremenu u kome je živeo, u razgranatoj porodici Vojnić, u kojoj su, kao što smo videli, uzgoj konja i hrtova, sport i lov bili veoma popularni. Tako je među rođacima imao pored političara – kao što je recimo bio Ištvan Vojnić veliki župan, ili mlađi brat Šandor, član budimpeštanskog parlamenta – i ličnosti kao što su Jakab i Jožef Vojnić, velike pobornike i aktere lova, trke sa hrtovima.

Nema sumnje da je Oskar paralelno sa redom obrazovnih stepenica (prve tri godine gimnazije je pohađao privatno, od četvrtog do šestog razreda časove je pohađao kod piarista u Budimpešti, a sedmi i osmi kod reformata, dok je maturski, zbog četvoromesečne bolesti pluća, polagao u Subotici imao prilike stvoriti odlične osnove u tada uobičajenim muškim veštinama aristokratskih sportova i zabava. Kao mlad se naročito isticao u mačevanju i streljaštvu, pa je bio čak dobitnik više trofeja evropskih takmičenja. Što se pak lova tiče, sam je u svojoj knjizi “Britiš Indija” zapisao: “…najverovatnije sam izvesnu imunost na malariju stekao kada sam u svojim mlađim godinama dane provodio tragajući među trskom za divljim patkama Ludoša i Palića.”

 

Izgled Palića na prekretnici vekova

Izgled Palića na prekretnici vekova

 

Ono što je takođe usmerilo životni put Oskara Vojnića jeste vreme u kome je živeo i u kome je železnica omogućila da putovanje postane lakše i brže. Turizam i putopis je zadobijao sve masovnije dimenzije među bogatim slojem aristokratije i građanstva. No, naravno, tako daleka i česta putovanja kao što je praktikovao Oskar Vojnić, činili su zaista izuzeci, a u njegovom slučaju postoje za to različita obrazloženja i nagađanja. Jedno od njih je sumnja saradnika subotičkog arhiva, da je Oskar Vojnić bio zapravo tajni agent. No, ono što i sami možemo prosuditi čitajući njegove knjige je da je on – po prirodi tih i ne baš rečit – izvrsno komunicirao sa svojim čitaocima preko tekstova u kojima se osvrtao na sve što je odudaralo od poznatog i uobičajenog, ili što je smatrao interesantnim. Među zapisima, ponekad neočekivano, često nailazimo na opis lova ili životinja.

Na svoje prvo veliko putovanje Oskar Vojnić je krenuo u Afriku i na Bliski istok 29. novembra 1884. godine, mlad, sa svega dvadeset godina, kao saputnik svog rođaka Jakaba Vojnića. Iz zabeleški koje je vodio, čini se da je to bilo hodočašće, velikim delom iz zdravstvenih razloga, tokom kojeg su posetili Egipat, Palestinu i Krf, mesto Isusove Golgote, Maslinovu goru i ostala važna sakralna mesta hrišćanstva. Proveli su tamo Božić i Uskrs, a vratili su se 23. aprila 1885. godine. Beleške sa tog putovanja su objavljene nakon sto godina.

Određenu nejasnoću unose u događaj autobigrafski zapisi Oskara Vojnića iz kasnijih vremena, u kojima tvrdi da je do samog polaska na to putešestvije završio fakultet – ne zna se koji – a upravo tih godina je (1884/85), kako sam piše, bio dobrovoljac, te je dobio zvanje oficira. Po tome sudeći, možda to putovanje i nije bilo tako jednolično, te od ovog momenta svaki njegov put možemo posmatrati dvojako. Međutim, i dalje možemo tvrditi da su neke od dimenzija tih putovanja svakako turizam, putopis i lov.

Sledeći veliki poduhvat je sledio osam godina nakon prvog: 12. juna 1893. godine iz Budimpešte kreće za Severnu Ameriku, odakle se vraća 2. novembra iste godine. Već sledeće godine o svom trošku objavljuje prvu knjigu pod nazivom “Od Budimpešte do Sitke (Aljaska)”, a prihod namenjuje penzijskom fondu novinara (!). Knjiga je ilustrovana izvanrednim fotografijama, uz opasku autora da je ovo prva ilustrovana knjiga o Severnoj Americi na mađarskom jeziku.

 

Naslovna strana knjige Oskara Vojnića

Naslovna strana knjige Oskara Vojnića

 

Posle ovoga su pauze među putovanjima manje, te 1895. kreće na put po zapadnoj Evropi, ali neposredno pre toga, početkom godine utemeljuje novi sport u Subotici – gađanje glinenih golubova. Januara 1895. mesni listovi pišu: “Oskar Vojnić je u našim krajevima prvo u Subotici pokrenuo gađanje glinenih golubova. Staza je bila na hipodromu. On sam, sa 30 metara razdaljine bez greške pogađa oko 14 do 15 golubova. Više Subotičana želi učestvovati na takmičenju gađanja glinenih golubova u Monte Karlu.” Više subotičana verovatno i jeste učestvovalo na tom takmičenju, ali novine u februaru javljaju da je pobednik streljačkog takmičenja sa revolverima u Monte Karlu dr Oskar Vojnić. U septembru pak, novine izveštavaju da “je Oskar Vojnić od Bajše, prvi strelac Mađarske, na međunarodnom streljačkom takmičenju u Sarajevu pozvao svoje strane suparnike na vodeni lov na Palić. Lovilo se sa trideset čamaca uz učešće Ištvana Bezeredija (potonjeg župana) i Bele Vermeša, člana Lovačkog društva “Nimrod” (potonjeg poslanika parlameta). Ustrelili su 280 ptica (!).”

Nakon tri godine, juna 1898, Oskar Vojnić kreće na sever Evrope, te publikuje putopis “Do Špicberga”. U njemu, u celom jednom poglavlju, opisuje tekstom i slikom lov na kita. Maja 1904, iz Budimpešte kreće na put po Rusiji odakle se vraća nakon tri meseca, obilazeći usput Finsku, što opisuje u putopisu “U Rusiji”. Između 24. februara i 29. aprila 1906. godine – prema beleškama iz dnevnika – zajedno sa geologom Lajošem Locijem posmatrao je erupciju Vezuva i svoje utiske objavio u vidu teksta i fotografija naučnog ranga.

U Trstu se, 17. decembra 1906, ukrcava u brod, da bi izučavao Australiju, Novi Zeland, Kinu, ostrva Tihog okenana. Sa ovog putovanja ponovo se vraća u Evropu u Marsej, 30. maja 1908. godine, a još prethodne godine mu je u mađarskom stručnom časopisu za geografiju publikovan tekst o opažanjima sa putovanja među vulkanskim erupcijama Okeanije. Godine 1909. cilj putovanja mu je Sudan, gde je lovio u februaru i martu. Decembra iste godine boravio je u severnoj Ugandi i u Sudanu. Početkom januara 1911. kreće iz Trsta da bi se 11. jula 1912. u Singapuru ukrcao na brod kojim će se vratiti kući. Cilj putovanja je prvenstveno bio lov na veliku divljač po Indiji, Baliju i na Javi. Godine 1913. u Breslau razgleda zoološki vrt. Sledeće, 1914. godine, 11. marta iz Najrobija kreće u lov promenivši usput dvanaest logora. Poslednja dnevnička beleška odnosi se na 20. april 1914. – put ga vodi u Port Said, gde će i umreti, na svoj pedesti rođendan.

U godini svoje smrti, Oskaru Vojniću izlazi iz štampe, za ovu temu možda najinteresantnija, knjiga pod naslovom “Kako loviti opasnu divljač” To su zapravo tekstovi koji se odnose na Afriku, Britiš Indiju, Burmu, Malajsko poluostrvo, Cejlon i ostrva istočne Indije pod Holandskom vladavinom. Knjiga u sebi sadrži citate iz preko trideset publikacija različitih autora uglavnom iz perioda prve decenije XX veka, koje Oskar Vojnić navodi na početku knjige. Među njima nalazimo nemačku i englesku literaturu, koja nam može služiti kao dokaz načitanosti, vladanja sa više jezika i veoma temeljnog interesovanja Oskara Vojnića za lov.

Knjiga je namenjena isključivo lovcima, te se u slučaju zainteresovanosti nekoga od današnjih subotičkih lovaca, može naći u subotičkoj Gradskoj biblioteci sa nekim drugim Vojnićevim knjigama, te u bibliteci Gradskog muzeja. Iz njih možemo saznati da strast autora za lovom nije bila čista želja za savlađivanjem životinje, nego je to bila istovremeno i ljubav prema prirodi. Za njega lov nije bio samo masovno ubijanje nego nadmudrivanje i savladavanje životinje. Na osnovu lovačkog kodeksa, Oskar Vojnić ovako sumira pravila i etiku lova: “Čovek je po svojoj prirodi krvoločna grabljivica, ali duša pravog lovca nije ona divlja, koja uživa u ubijanju, strast pravog lovca prožima ljubav prema prirodi, poznaje navike divljači i jedino ga to čini vrsnim sportsmenom”.

 

Oskar Vojnić sa ustreljenim tigrom u Indiji 1912.

Oskar Vojnić sa ustreljenim tigrom u Indiji 1912.

 

Ovaj veliki lovac i putopisac je jedan od prvih donatora Subotice, jer je pismenom oporukom 1913. godine izrazio želju da se u Subotici osnuje Etnografski muzej. Tom prilikom je, pored onoga što je poklonio Nacionalnom muzeju u Pešti, poklonio svom rodnom gradu vanevropske etnografske predmete, koji su se do zahteva Šandora Vojnića, 1920. godine, sa trofejima nalazili u subotičkom muzeju u zgradi današnje Muzičke škole. Tada su delom povučeni, da bi lovački trofeji, kao legat barona Mikloša Vojnića, 1930. godine, postali deo prirodnjačke zbirke Državnog mađarskog prirodnjačkog muzeja u Budimpešti, gde se i danas nalaze.

Osnivanjem subotičkog Gradskog muzeja 1948. godine, Vojnićeva kolekcija je inventarisana kao etnografska građa, koja je dobila mesto u posebnoj sali u tadašnjoj stalnoj postavci sa nekim od lovačkih trofeja. Te postavke se stariji Subotičani i danas sa nostalgijom sećaju. Godine 1974, u subotičkom muzeju je na 110. godišnjicu Vojnićevog rođenja otvorena izložba pod nazivom “Izložba egzotičnih predmeta”, a 1980. godine je Tibor Sekelj, neko vreme direktor subotičkog muzeja i takođe strastveni putnik i putopisac, objavio monografiju o životu i delu svog velikog prethodnika. Potom je 1985. godine Laslo Sekereš, arheolog istog muzeja, objavio beleške sa prvog Vojnićevog putovanja, da bi javnost 2000. godine upoznala i Vojnićeve fotografije iz vlasništva Mađarskog nacionalnog muzeja u Budimpešti.

Nova generacija istraživača je osim te izložbe realizovala, takođe u subotičkom Gradskom muzeju izložbu pod nazivom “Istočna Afrika u doba Oskara Vojnića i njegovih savremenika”, uvodeći u priču o Oskaru Vojniću i njegove savremenike, putnike – lovce iz Bačke i Banata: Emila Talijana iz Kneževca, Arsenija Damaskina iz Temišvara i Balinta Fernbaha iz Sonte i Gornje Roglatice. U katalogu izložbe se kaže: “Osim ličnih kontakata, velike popularnosti i bajkovitih priča o bogatsvu divljači u istočnoj Africi, još je jedna činjenica uticala na učestalost potovanja u Afriku – izgradnja železnice od Mombase, preko Najrobija do Viktorijinog jezera (1891-1903). ”

Rad na rekonstrukciji života i rada Oskara Vojnića je i sada u toku, te možemo očekivati nove fragmentarne izložbe i studije, a završni akord svih ovih segmenata mogao bi biti povratak sale o subotičkom a svetski poznatom ”džentlmenu sa puškom” i njegovoj zaostavštini, kao i njegovom nasledniku Tiboru Sekelju. Time bi se vratio jedan važan deo istorije Subotice, približavajući ujedno i daleke svetove na dohvat ruke današnjim posetiocima muzeja.

Olga Kovačev Ninkov

viši kustos
Gradski muzej Subotica