Subota, 16 Februar 2019.
Poljoprivredni portal kluba 100P PLUS

Serijal: Ruralni turizam Vojvodine (40)

Izvodi iz monografije „Ruralni turizam Vojvodine“, 2012.

dr Kristina Košić

Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo Prirodno-matematičkog fakulteta u Novom Sadu

 

 

Seoska arhitektura Vojvodine u svojstvu ruralnog turističkog proizvoda

 

 Zakonom zaštićena seoska arhitektura

 

Najatraktivniji oblici folklorne arhitekture danas su zakonom zaštićeni. To su pre svih kulturna dobra od izuzetnog značaja. U red najznačajnijih spada kuća u Neštinu (Koče Popovića 34). Izuzetan značaj ovom objektu narodnog neimarstva daje njegova starost, obrada drvenih delova kao i trem sa ulične strane, tipičan za starije kuće u Sremu. Taj elemenat se izgubio sa sremskih kuća tokom 19. veka. Kuća u Bačkom Petrovcu (B. Mokića 7) je od izuzetnog značaja, jer je to verovatno jedina sačuvana kuća sa karakteristikama iz prelazne faze od ukopanih kuća ka nadzemnim kućama. Suvača (suvi mlin) u Kikindi je jedna od ukupno dve sačuvane u Panonskoj niziji, pa je i suvišno govoriti o njenom istorijskom, a konačno i turističkom značaju. Kuća u Ogaru (Šumska 29) je lep primer bogate seljačke kuće sa kraja 18. veka sa izuzetno obrađenim drvenim zabatom. U grupu izuzetnih spomenika kulture spadaju i ambari i kotobanje u Karlovčiću i Golubincima, kao majstorska dela pomoćnih, ekonomskih objekata, ukrašavana u drvetu i malteru, duborezanjem i slikanjem. Ulični zabat ambara u Golubincima je ukrašen baroknim volutama. Ovaj i drugi navedeni detalji čine ove objekte jedinstvenim reprezentima među ekonomskim objektima Srema, predstavljajući njihovu osobenost u odnosu na druge krajeve u Srbiji. Taj elemenat osobenosti daje poseban turistički značaj ovim objektima bilo u seoskom turizmu ili nekom drugom obliku kulturnog turizma putem koga bi turisti upoznavali tradiciju sremskog sela. Nažalost, takvi oblici turizma u Sremu, pa i čitavoj Vojvodini, još uvek ne postoje.

 

Karta 3. Zakonom zaštićena seoska arhitektura u Vojvodini; Autor: T. Lukić

Karta 3. Zakonom zaštićena seoska arhitektura u Vojvodini; Autor: T. Lukić

 

U grupu spomenika od velikog značaja spadaju kuće u Bačkoj Topoli (Moše Pijade 19), Beočinu (Stankovićeva 4), Bašaidu (u centru sela), Ruskom Krsturu (Maršala Tita), Sibaču (Svetozara Miletića 13), Ležimiru, Vojki (Maršala Tita 41), Novim Banovcima (Maršala Tita 63) i Ljubi (JNA 5). Tu su, opet u seoskom ambijentu, rodne kuće slavnih ličnosti: Novaka Radonića u Molu, Đorđa Natoševića u Starom Slankamenu, Svetozara Markovića u Tarašu, Đure Jakšića u Srpskoj Crnji, Aksentija Maksimovića u Dolovu, kao i kuća u kojoj je živeo Jovan Jovanović Zmaj u Sremskoj Kamenici. Veoma prepoznatljive za ovaj prostor su i vetrenjače u Čurugu, Melencima i Oromu. Nekolicina zapuštenih vodenica u Neštinu, na Neri kod Kusića, na potezu Jazavac kod Rivice i u Donjim Petrovcima su još uvek verna svedočanstva narodne tehnike u 19. veku (Stojanović, 2000).

Veliki je broj onih objekata koji se nalaze pod režimom trećeg stepena zaštite. Među njima su posebno vredni: Kudeljara (mljač) u Bačkom Petrovcu, sa drvenim mehanizmom za preradu kudelje, iz 1864. godine; kapela Sv. Trojstva u Bezdanu, primer narodnog graditeljstva u stilu rustičnog baroka iz prve polovine 18. veka, kao i brojne vodice kod Stapara, Ruskog Krstura, Samoša, Crepaje, Uzdina, Stare Pazove. Konačno veliki je broj atraktivnih ruralnih celina, koje još uvek ne podležu zaštiti, a nisu ništa manje atraktivni za turističku prezentaciju (Stojanović, 2000).