Nedelja, 15 Decembar 2019.
Poljoprivredni portal kluba 100P PLUS

Serijal: Ruralni turizam Vojvodine (45)

Izvodi iz monografije „Ruralni turizam Vojvodine“, 2012.

dr Kristina Košić

Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo Prirodno-matematičkog fakulteta u Novom Sadu

 

Seoska arhitektura Vojvodine u svojstvu ruralnog turističkog proizvoda

 

 

ETNO-KUĆE U RURALNOJ TURISTIČKOJ PONUDI VOJVODINE

 

Etno-park u Kupinovu

 

U Donjem Sremu, dvadesetak kilometara od Beograda, kraj poznatog prirodnog rezervata i lovno-ribolovnog područja Obedske bare, nalazi se selo Kupinovo. Nastalo je kao podgrađe srednjovekovnog grada Kupinika, jedno vreme stonog mesta srpskih despota iz porodice Brankovića, uz njihovu zadužbinu crkvu Sv. Luke koja je poslužila kao stožer u formiranju naselja.

Kupinovo odiše duhom stare ruralne celine u kojoj su, pored grupacije kuća kraj crkve na današnjoj periferiji nekadašnjeg centra sela, stavljene pod zaštitu ili evidentirane i druge, spomenički vredne kuće i prateće zgrade. Zaštićena grupacija od devet okućnica na kraju ulice B. Mađarevića od broja 134-50 i 127, zamišljena je kao jezgro etnoparka koji bi bio dopunjen najvrednijim primerima narodnog graditeljstva iz okoline.

 

Etno park u Kupinovu (Foto: L.Lazić)

Etno park u Kupinovu (Foto: L.Lazić)

 

Najstarija među njima, do same crkve, je kuća porodice Putnik (br. 142), za koju se smatra da je s kraja 18. veka. Ostale kuće su iz 19. ili početka 20. građene na mestu i po uzoru na starije. Temeljni sanacioni i konzervatorsko restauratorski radovi na okućnici Putnik obavljeni su od 1977-1981, sa obnovom 1994. i 1995. godine.

 

Etno-kuća u Jasku

Spomenik kulture, etno-kuća iz 18. veka nalazi se u Fruškogorskoj ulici. Stara je skoro 300 godina i tipičan je predstavnik tradicionalne narodne arhitekture. Njeni tvorci su seoski majstori koji su je gradili od kamena, naboja i čerpića – materijala koji se nalaze u okolini. Krov je prekriven biber crepom.

Za otvaranje Etno kuće zaslužno je Zavičajno društvo “Teočin” koje je u okviru svojih aktivnosti za očuvanje tradicije i negovanje običaja sela izvršilo obnavljanje ove kuće. Sve dosadašnje radove na restauraciji i konzervaciji eksponata obavili su članovi društva u sopstvenoj režiji, uz stručnu pomoć etnologa i arhitekte – konzervatora iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture Srema iz Sremske Mitrovice. Kuća se sastoji od nekoliko prostorija, a opremljena je nameštajem koji uglavnom datira iz druge polovine 19. veka. Tu su i sremačke nošnje, tapiserije i vezeni čaršavi. Zidovi su okrečeni i potom išarani valjkom. Iza seoskog bunara je postavljen majpan (zavetno drvo). Posebnu atraktivnost predstavlja mogućnost organizovanja sremske svadbe, kakva je bila još pre sto godina. Venčanje je predviđeno u manastiru Jazak, a svadbeno veselje u duhu sremske tradicije u ambijentu etno-kuće. (Ivkov, 2006)

 

Etno kuća u Jasku  (Foto: K. Košić)

Etno kuća u Jasku (Foto: K. Košić)

Dvorište je patosano ciglom, prostrano, i u njemu su smešteni prateći objekti jednog seoskog domaćinstva: vajat, podrum, kačara, kotobanja – sve u produžetku kuće, a naspram vajata je hlebna peć i pušnica.

Kačara danas služi kao pozornica za održavanje kulturnih manifestacija – priredbi, susreta književnika Srema, za rad sekcija društva „Teočin“. U kačari u produžetku kuće gosti mogu da se odmore, ali i da obeduju. Specijalitet kuće je tzv. tandara (sprema se od tri vrste mesa uz obaveznu sremsku kobasicu, a na kraju se u jelo dodaje obavezno belo vino).

Ekonomsko dvorište je odvojeno od prednjeg dvorišta i tu su smeštena volovska kola i plug.

Pored Zavičajnog društva, ovaj spomenik kulture koristi i Književna zadruga “Drugari”. Oba ova društva se najviše i angažuju za organizovanje i prezentaciju turističkih aktivnosti u Jasku.

 

Etno-kuća u Maradiku

Selo Maradik se nalazi u Sremu i pripada inđijskoj opštini. Maradik je sačuvao svoju prošlost u knjigama i objektima koje je pravio veoma davno, kako za duhovne, tako i za fizičke potrebe. Jedan od takvih objekata je i etno-kuća. Etno kuća je po saznanju stara preko 150 godina. Građena je od naboja sa vrlo specifičnim rasporedom prostorija koje su potrebne jednom seoskom domaćinstvu.

Od prostorija kuća ima: prednju sobu, srednju sobu, stražnju sobu, kuhinjicu, hodnik duž prednjeg dela kuće sa posebno obrađenim i ustakljenim prozorima, podrum sa lagumom, kačaru, špajz, štalu, kotobanju, svinjce i kokošinjac. U svim prostorijama se nalaze autentični eksponati stari između 50 i 200 godina. U prednjem delu dvorišta su eksponati: stara seoska kola, saonice, plug sa jednom i dve brazde koji su vukli dva ili tri konja, špartač, drljača, valjak, dreš, kveč i drugo.

 

Gonk etno-kuće u Maradiku  (Foto: K. Košić)

Gonk etno-kuće u Maradiku (Foto: K. Košić)

 

U stražnjem delu dvorišta zasađene su voćke koje su najrasprostranjenije na padinama Fruške gore. U okviru etno-kuće i njene okućnice kulturno-umetnička društva Maradika izvode folklorne i muzičke programe i narodne običaje.

Za vreme boravka gostima se pripremaju sremački kolači, krofne, štrudle sa makom i orasima, kolač pripremljen pomoću kukuruzovine, bakin kolač, kifilice. Ovde se uz prethodnu najavu pripremaju na tradicionalan način gotova jela.

U prednjem delu dvorišta nalaziće se suvenirnica i mini eko pijaca gde se prodaju proizvodi koje meštani proizvode: domaći med, razna vina, rakije, sezonsko voće, domaći sokovi, pekmezi, i džemovi… Turistima su ponuđeni i suveniri od prirodnih materijala koje izrađuju meštani.

 

Etno-kuća Belo Blato

Belo Blato se nalazi u blizini zaštićenog prirodnog dobra Carska bara, deset kilometara južno od Zrenjanina između reke Tise na zapadu i Begeja na istoku.

Etno kuća prezentuje narodno graditeljstvo multietničkog stanovništva (Slovaci, Srbi, Bugari, Mađari). Kuća se nalazi u dvorištu Osnovne škole, napravljena od prirodnih materijala i ima muzejsku vrednost. Obuhvata tri prostorije i gonk. Središnja prostorija, osim za pripremu hrane, imala je i ulogu ložišta za zagrevanje dve susedne prostorije. Tavanica je napravljena od zemlje i blata, a krov pokriven trskom. U dvorištu se nalazi trap, dvorišna pećka pokrivena trskom, jedna od retkih u Vojvodini koja je u funkciji. Tu je i kotarka sa svinjcem, kokošarnik sa kućicom za ptice, kućica za psa i kao neizbežan detalj Belog Blata, roda, kao simbol sela i nacionalna prirodna retkost.

 

„Prednja soba“- Etno-kuća u Belom Blatu (Foto: K. Košić)

„Prednja soba“- Etno-kuća u Belom Blatu (Foto: K. Košić)

 

Od turističke ponude na lokalitetu već postoje restorani „Trofej“ i hotel „Sibila“. Prirodnim rezervatom gazduje ribarsko gazdinstvo „Ečka“, koje sa svojim ribnjacima na površini od oko 2000 hektara predstavlja značajan privredni i turistički resurs. Zelena staza je jedna od celina budućeg kompleksa, koja povezuje sve ostale sadržaje. Ona polazi od etno-kuće, prolazi glavnim seoskim ulicama i završava se na samom obodu Carske bare, gde je planirana izgradnja vizitorskog i turističkog centa. Info centar sa restoranom i otvorenom terasom za prijem oko stotinak gostiju i konferencijskom salom, takođe je važan deo novog kompleksa. Uz dva veća i jedan manji smeštajni objekat za boravak oko 40 gostiju, upotpuniće turističku ponudu sela. U samom središtu vizitorskog centra predviđena je izgradnja vidikovca visokog 16,6 metara. Turističko-rekreativni centar obuhvataće parking prostor, restoran, specijalizovane prodavnice lovačke i ribolovačke opreme, prodavnice suvenira, kao i kamp, dečja igrališta i sportske terene. Na ovom prostoru je karakterističan primer povezanosti etno-kuće i vodeće privredne delatnosti u selu (trska koja se ovde prerađuje već četiri decenije značajan je privredni potencijal). Trskara A.D. „Jedinstvo“ čiji su većinski vlasnici Holanđani, koji su se uključili u realizaciju čitavog projekta, je za potrebe etno-eko kompleksa mesnoj zajednici ustupila pravo korišćenja svog zemljišta.

Holanđani planiraju organizovanje škole prerade trske koju bi vodili holandski i domaći stručnjaci. Planira se i škola jahanja, izgradnja novih štala i olimpijskog hipodroma, koji bi u vreme održavanja međunarodnih takmičenja predstavljao posebnu turističku ponudu.

Takođe je planirana i organska poljoprivredna proizvodnja, izgradnja glistenjaka, farme autohtonih rasa životinja, kao i proizvodnja eko briketa.