Nedelja, 15 Decembar 2019.
Poljoprivredni portal kluba 100P PLUS

Serijal: Ruralni turizam Vojvodine (46)

Izvodi iz monografije „Ruralni turizam Vojvodine“, 2012.

dr Kristina Košić

Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo Prirodno-matematičkog fakulteta u Novom Sadu

 

Seoska arhitektura Vojvodine u svojstvu ruralnog turističkog proizvoda

 

 

ETNO-KUĆE U RURALNOJ TURISTIČKOJ PONUDI VOJVODINE

 

Etno-kuća „Đeram“ u Mokrinu

 

Etno kuća „Đeram“ nalazi se u Mokrinu, na kraju sela u ulici Ige Dobrosavljeva br.13. Objekat je tipično seoski građen 1925. godine, od naboja, veličine 150 m2 sa sledećim rasporedom: prednja soba sa paorskom peći, karakteristični zapećak i banak oko peći, srednja soba sa ložištem za paorsku peć, stražnja soba, kuhinja, komora i prostorija za umivanje i kupanje, gonk (terasa) i štala koja je pretvorena u atelje za izradu predmeta od gline.

Sam objekat i ambijent oko objekta podsećaju na salaš. Okućnica je 17500 m2 i ograđena je. U navedenom prostoru izgrađena je „trščara“ sa etno postavkom veličine 100 m2. Kapacitet „trščare“ je cca 80-100 sedećih mesta. U toku je završetak radova na restoranu u zatvorenom prostoru kapaciteta 50 mesta za sedenje. U navedenom prostoru se može dobiti po želji banatski fruštuk, domaći ručak ili užina. U okviru etno-kuće pripremaće se kulturno-umetnički programi i narodni običaji – ceo etno prostor veoma je pogodan za odmor, rekreaciju i dečije igre.

 

Etno-kuća „Đeram“ u Mokrinu (foto: K. Košić)

Etno-kuća „Đeram“ u Mokrinu (foto: K. Košić)

 

Renoviranjem 2003. godine ova etno-kuća dobija turističku funkciju. Sve što je kuća imala od objekata je zadržano, ubačeni su podovi, obnovljeni plafoni, urađen je vodovod i kanalizacija, sprovedena struja… Čitav kompleks je ustvari doveden u funkciju za moderan način života, ali je na neki način uspeo da zadrži svoju autentičnost. U izgradnji je novi objekat koji će imati svoj restoranski deo i smeštajni kapacitet od 5 soba sa ukupno 10 ležaja.

 

Peć u prednjoj sobi u etno-kući “Đeram” u Mokrinu (Foto: K. Košić)

Peć u prednjoj sobi u etno-kući “Đeram” u Mokrinu (Foto: K. Košić)

 

U planu je izgradnja sportskog terena za tenis ili eventualno mini golf, kao i malog jezera koje bi svakako upotpunilo ambijent. Postoje ideje o tome kako posetioce aktivno uključiti u domaće radinosti da bi boravak na salašu bio interesantniji, kao na primer učestvovanje gostiju u spremanju tradicionalnih jela, disnotor, u pečenju rakije i degustaciji, u vezenju, predenju…a kako se ovde nalazi i registrovana grnčarska radnja, posetioci mogu učestvovati u izradi različitih predmeta od gline. Biće organizovan bogat dnevni i večernji program, recimo borbe guskova, pijenje vina na sat, vožnja fijakerima kroz selo, jahanje konja, slikarske kolonije, muzičke i književne večeri…

 

Etnografski muzej u Debeljači

Od 1977. godine Debeljača ima svoju etnografsku kuću – muzej, jedinstven u Banatu. Poseduje 430 eksponata raspoređenih u više grupa. To su predmeti koji su bili korišćeni u svakodnevnom životu stanovnika Debeljače, počev od pokućstva, preko poljoprivrednih alatki, alatki vezanih za pojedine zanate, a vredne su i zbirke narodnih nošnji.

Nastao je da bi se sačuvala etnografska odlika Mađara koji su u opštini naseljeni samo u ovom selu. Muzej, kao eksponate, sadrži predmete za svakodnevnu upotrebu iz 17. veka. Sastoji se iz četiri odeljenja.

U prvom odeljenju izloženi su najstariji sačuvani eksponati mađarske narodne nošnje, razni tkani predmeti (marame, košulje, suknje, čizme, bunde). Takođe, mogu se videti ručni radovi ukrašeni čuvenim mađarskim vezom i crvenim detaljima. Iako malobrojni, sačuvani delovi narodne nošnje, pisani i likovni izvori i fotografije posetiocima Etnografske kuće verno dočaravaju kako je izgledala ženska nošnja iz prošlosti. Žene su uglavnom radnim danima nosile široke i dugačke suknje od lana i konoplje, plave ili mrke boje, nabrane u struku, nešto kraće kecelje, u donjem delu ukrašene čipkom. Košulje su bile jednostavne, a marame velike, tamnije boje sa malim cvetićima (Sečenji, 2004).

U drugom odeljenju nalaze se predmeti koji su služili u svakodnevnoj upotrebi ljudi. Tu su izložene keramičke posude za čuvanje zimnice, za pečenje rakije, predmeti za pokućstvo koji su izašli iz upotrebe.

U trećem odeljenju su izloženi eksponati koji nam mogu dočarati period ekstezivne zemljoradnje i stočarstva i umešnost tadašnjih zanatlija u izradi ovih predmeta (jaram, čegrtaljka, sprava za vezivanje snopova, prvi plug, pribor za konjsku zapregu).

U četvrtom odeljenju smešten je inventar stare apoteke, čuvene na ovom prostoru. Apoteka je bila svojina Ambrozi Šandora koji je učio školu i studirao u Budimpešti i odatle doneo opremu za svoju apoteku. Ova apoteka bila je prva u ovom delu Banata. Apotekar je prvi pravio kozmetičke preparate i parfeme, po receptima bečkih i peštanskih apotekara. Pribori za prvu biohemijsku laboratoriju u Vojvodini brižno su sačuvani i predstavljeni. Pripadnik više građanske klase, ovaj apotekar, poklonio je i svoj nameštaj iz kuće ovoj etnografskoj postavci.

Hodnik muzeja poslužio je da se predstavi još jedan važan detalj iz života stare Debeljače. To je Debeljački vašar, koji traje još danas i održava se svake godine, poslednjeg petka u maju i avgustu. Slike koje nam dočaravaju tadašnju atmosferu sa vašara ukazuju na važnu privrednu korist trgovine za Debeljaču od njegovog nastanka do danas. Nekada je vašar trajao tri dana sa tačno određenim danima trgovine konjima, ovcama, svinjama i zanatskim proizvodima. Danas se meštani i okolina nostalgično sećaju liciderskih srca, alvi i šećerne pene.

Muzej nije otvoren svakodnevno, već prima samo organizovane grupe koje se unapred najave.

 

Etno-kuća u Kovačici

U Kovačici, etno-kuća prezentuje narodno graditeljstvo Slovaka u Vojvodini koje je steklo svetsku slavu zahvaljujući tradiciji naivnog slikarstva i vrlo poznatim naivnim slikarima, kao što su Zuzana Halupova i Martin Jonaš. Međunarodni etno centar Babka neguje i promoviše umetničke vrednosti ove tradicije. U sastavu etno centra je i Galerija naivne umetnosti. U organizaciji ATAS-a (Asocijacija turističkih agencija Srbije) Kovačica je izabrana za predstavnika i posrednika pri promociji srpskog turizma u Slovačkoj. CIlj ATAS-a je bio da u 2007. godini privuče u Srbiju najmanje 800 turista iz Slovačke, da bi do 2011. godine taj broj dostigao cifru od 15000 slovačkih turista.

 

Etno-kuća u Torku

U mestu Torak je 2002. godine otvorena rumunska etno-kuća. Njenu adaptaciju su finansirali Fondacija za etnografiju i folklor Rumuna, pokrajinska i opštinska Vlada, brojni donatori, kao i Ambasada Rumunije.

Torak je udaljen dvadesetak kilometara od Zrenjanina, administrativnog, političkog, kulturnog centra vojvođanskog Banata i oko stotinak kilometara od Temišvara, istovetnog centra rumunskog dela Banata. Dobar geosaobraćajni položaj naselja obezbeđuje blizna takozvane Banatske magistrale koja povezuje Beograd, Zrenjanin i Segedin.

Ovo je jedno tipično rumunsko naselje sa svim odlikama nacionalne duhovnosti i materijalne kulture koji su vidljivi u svakom njegovom kutku, šoru, dvorištu, kapiji, prozoru, crkvi, cveću, ljudima.

Godine 1997. na predlog predsednika Rumunskog društva (Fondacije) za etnografiju i folklor iz Vojvodine, Koste Rošu, usvojena je odluka o osnivanju Muzeja za negovanje kulture i tradicije Rumuna u srpskom delu Banata. Tako je 1999. godine formiran Muzej rumunske duhovnosti iz Vojvodine sa sedištem u Torku.

Planom razvoja Muzej u Torku treba da objedini tri odeljenja i to za istoriju, duhovnost i etnografiju. Do danas je realizovano etnografsko odeljenje sa postavkom u individualnom, autentičnom objektu u banatskoj kući staroj 120 godina. Etnografska zbirka broji oko 200 eksponata koji prikazuju način življenja Rumuna na ovim prostorima (u kući, na polju, u društvenom životu). Objekat sa zbirkom nosi naziv Banatska kuća, a sa prostorom i sadržajima koji ga okružuju – etno kompleks Banatska kuća.

Unutar etno kompleksa, veoma je važna crkva brvnara. Treba istaći da je ovo jedina rumunska crkva takve vrste izgrađena u srpskom Banatu, a poklon je dobrotvora Županije Karaš–Severin u Rumuniji.

Od 2002. godine do danas Banatska kuća ugostila je brojne učesnike kulturno-umetničkih manifestacija. Nekolicina događaja uspostavila je „tradiciju“ od tri-četiri godine, pa se tako svakog proleća održava Vašar narodne umetnosti, a u zimskim mesecima. Međunarodni fesatival etno filma i Praznik tradicionalnih običaja. Mnoštvo događaja, kao i njihova raznovrsnost ukazuje na širok dijapazon interesovanja publike i učesnika za novim kulturnim i turističkim sadržajem Banata.

U selu se ljudi inače pretežno bave poljoprivredom, a posebno se interesuju za ekološku proizvodnju u pojoprivredi.

Turistički obilazak etno-kuće i budućeg kompleksa je već u programu obilaska pojedinih turističkih agencija i đačkih ekskurzija. U okviru ovog kompleksa se održavaju i turističke manifestacije, koje prezentuju folklor, tradiciju i običaje Rumuna u Vojvodini (Praznik zimskih običaja, etno sajam, festival dokumentarnog etno filma). U ovoj kući je sedište i Društva (Fondacije) za etnografiju i folklor Rumuna u Vojvodini.

 

Zavičajna kuća „Delibab“ u Sajanu

U selu Sajan je na inicijativu grupe entuzijasta osnovana Zavičajna kuća „Delibab“. Godine 1993. društvo „Délibáb“ iz Sajana je pokrenulo akciju prikupljanja predmeta koji su se koristili u domaćinstvima baka i prabaka iz ovog sela. Nakon toga se pristupilo osnivanju zavičajne kuće u kojoj danas ima 1400 predmeta, od kojih najstariji datira iz 1876. godine. U kući se nalazi tzv. „čista soba“, kuhinja, predsoblje, gostinjska soba, soba za druženje i šupa sa poljoprivrednim alatima. Ova etno-kuća nije zamišljena kao muzej, već kao prostor gde se uvek nešto dešava. U ćošku sobe je stajala paorska peć i dva velika, odvojena, visoka kreveta sa puno posteljine, a uz krevet je postavljana kolevka. Između prozora stoji kredenac sa slikama rodbine, čašama, iznad je ogledalo i razne slike svetaca. Članice društva se ovde okupljaju, posebno za praznike i onda pletu, vezu, tkaju, održavaju izložbe itd (Varga, 2004).

 

Veliki problem većeg broja ovih etno-kuća je to što su njihovi osnivači uglavnom pojedinci, entuzijasti, zaljubljenici u prošlost. Problem se javlja zbog nemogućnosti da se obezbede dovoljna finansijska sredstva za njihovo uređenje i očuvanje.

Obnova i zaštita etno-kuća na području Vojvodine doprineće razvoju turizma na ovom području. Svaka nacionalna zajednica ima svoje specifičnosti, a negovanje kulture i običaja svake od njih, obogatiće turističku ponudu i sačuvati od zaborava običaje, stare zanate, nošnju itd.