Četvrtak, 22 Avgust 2019.
Poljoprivredni portal kluba 100P PLUS

Serijal: Ruralni turizam Vojvodine (47)

Izvodi iz monografije „Ruralni turizam Vojvodine“, 2012.

dr Kristina Košić

Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo Prirodno-matematičkog fakulteta u Novom Sadu

 

 

 

POLJOPRIVREDNI MUZEJI VOJVODINE

 

 

Bez obzira na to da li su opšteg karaktera (kao nacionalni, zavičajni ili narodni muzeji) ili specijalizovani muzeji sa tematskim zbirkama i izložbama, muzeji predstavljaju vrlo omiljeno mesto u turističkoj ponudi nekog mesta. Muzeji su istovremeno i institucije koje svojim dodatnim aktivnostima stvaraju nove vrednosti: prezentacije kulturnih ostvarenja, tematske večeri, koje oživljavaju muzeje i time ih čine pristupačnim za sve one posetioce kojima muzeji deluju odbijajuće (Ahmetović,Tomka, 1996).

U muzejima Vojvodine čuvaju se mnogobrojni pokretni spomenici kojima se reprezentuje njena multietnička struktura. Bogate muzejske zbirke nalaze se u Muzeju Vojvodine, narodnim muzejima u Zrenjaninu, Vršcu i Pančevu, u gradskim muzejima Subotice, Sombora i Muzeju Srema. Posebne kolekcije karakterišu materijalnu kulturu i duhovno stvaralaštvo naroda i narodnosti Vojvodine: Srba, Mađara, Slovaka, Rumuna, Rusina i drugih.

Muzeji su naučno-prosvetne ustanove koje prikupljaju, proučavaju, čuvaju, obezbeđuju i izlažu, odnosno valorizuju predmete i pisane izvore, pre svega i arheologije i umetnosti, a koji su od istorijskog, etnografskog, umetničkog, prirodnjačkog, tehničkog ili drugog značaja.

 

Poljoprivedni muzej u Kulpinu

 

Poljoprivredni muzej u Kulpinu, kao jedina specijalizovana muzejska ustanova u zemlji za istraživanje i izučavanje agrarne prošlosti, osnovan je 20. januara 1993. godine. Muzej poseduje veliki broj starih mašina, a sama zgrada muzeja veoma je atraktivna. Naime, reč je o nekadašnjem zamku porodice Dunđerski. Muzej prikazuje kako stare, tako i moderne načine ratarenja. Poljoprivredni muzej u Kulpinu čini kompleks zgrada Veliki dvorac, tzv. „Kaštel“, i Stari dvorac koji su stavljeni pod zaštitu države kao spomenici. U okviru kompleksa nalazi se osim dva dvorca, upravna zgrada, konjušnica i tzv. kovačnica, kao i žitni magacin. Takođe je moguće videti i ogledna polja Instituta za ratarstvo i povrtarstvo u Novom Sadu. Muzej je okružen velelepnim parkom površine od 4 ha koji predstavlja prirodni park – arboretum retkih biljnih vrsta (prospekt „Kroz žitnicu nekadašnje monarhije“, Industrijski, poljoprivredni i vodoprivredni spomenici – turistička destinacija u Evroregiji Dunav-Kriš-Moriš-Tisa“).

Osim razgledanja postavki muzeja i opuštanja u miru parka, posetioci mogu uživati u vožnji zapregama po širokim ulicama Kulpina i poseti seoskom domaćinstvu uz degustaciju lokalnih gastronomskih specijaliteta.

Osnovni cilj Poljoprivrednog muzeja prvenstveno je da se materijalni dokazi bogate agrarne prošlosti sačuvaju od nestajanja i propadanja. Najvažniji zadatak Muzeja je sakupljanje, muzeološka obrada, čuvanje i zaštita, kao i izlaganje – prezentacija prikupljenog materijala.

 

Poljoprivredni muzej u Kulpinu (foto: L. Lazić)

Poljoprivredni muzej u Kulpinu (foto: L. Lazić)

 

Danas u Muzeju postoje stalne tematske izložbe, otvorene za posetioce tokom čitave godine. To su:

Istorija gajenja hmelja. U regiji Bačkog Petrovca, hmelj se gaji preko 250 godina. Istorija gajenja hmelja i proizvodnje piva, predstavljena je na izložbi dokumentima, predmetima i fotografijama.

Istorijat gajenja konoplje. Konoplja se tradicionalno gajila u našoj zemlji. Na izložbi je predstavljeno poreklo konoplje, a preko karata, dokumenata, fotografija i alata za preradu ove biljke prikazano je gajenje konoplje i njena prerada u kućnoj radinosti.

Istorijat gajenja sirka metlaša. Pored prikazanog istorijata gajenja sirka metlaša, na izložbi su postavljene i metle različitih materijala sa raznih strana sveta. Posetioci mogu videti i sve faze ručne izrade metle od sirka.

Istorijat gajenja pšenice. Izložba se sastoji iz segmenta: poreklo i širenje gajenja pšenice, selekcija i selekcionati pšenice, kao i tehnologija proizvodnje pšenice kroz istoriju; tradicionalna žetva i vršidba, a prikazano je i skladištenje zrna kroz istoriju. Pored dokumenata i fotografija izložbu čine i određene poljoprivredne alatke.

Istorijat govedarstva. Na veoma edukativan način je prikazan istorijat i razvoj govedarstva preko rodonačelnika goveda, muznih i tovnih rasa krava kao i maketa krava, tradicionalni uzgoj goveda. Pribor za veštačko osemenjavanje, muzni uređaji kao i uzorci koji se koriste kao stočna hrana.

Istorijat mlekarstva. Obrađen je istorijat mlekarstva od praistorijskih vremena do sadašnjih dana. Obuhvaćene su sve vrste mlečne stoke u svetu – nekada i sada. Tehnologija muže i prerade mleka, praćena je dokumentima, fotografijama, sudovima i aparatima za mužu i za proizvodnju mlečnih proizvoda.

Svinjarstvo – juče, danas, sutra. Izložba je posvećena proizvođačima svinja i svima onima koji se direktno ili indirektno profesionalno bave ili nameravaju da se bave ovom, za našu zemlju veoma važnom privrednom granom. Na ukupno 30 panoa, sa 254 slika, uvodnim tekstovima i legendama su prikazani istorijat, razvoj, privredni značaj, mogućnosti i perspektiva svinjarstva.

Istorijat Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (1954 – 1999). Preko osnivačkih i drugih važnih dokumenata, fotografija, prikazan je istorijat i razvoj, od njegovog osnivanja do 1999. godine, kada je obeležena četrdesetogodišnjica rada Fakulteta (Arhiv Poljoprivrdnog muzeja, Kulpin).

U galerijskom prostoru organizuju se likovne izložbe, gde se smenjuju izlagači – umetnici iz čitave zemlje. Prostorije velikog dvorca “Kaštela” omogućavaju organizaciju kamernih likovnih izložbi, promocije knjiga, književnih večeri i koncerata. U letnjim mesecima u parku se priređuju koncerti i pozorišne manifestacije.

Pored svega ovog što Poljoprivredni muzej nudi posetiocima, uprava Muzeja stalno radi na dopuni svojih sadržaja za turiste, tj. posetioce. U paviljonu Muzeja, u toku je izgradnja prave pivnice, po uzoru na one u Slovačkoj. Tu će posetioci biti u prilici da se odmore i rashlade, domaćim i češkim pivom, dobrim vinom, a biće u mogućnosti da probaju tradicionalne slovačke specijalitete.

Poljoprivredni muzej godišnje poseti oko 8.000 turista. Školska omladina čini 80% posetilaca – osnovnoškolci, srednjoškolci i studenti. Pored njih to su i individualne posete, porodične. Najveći broj posetilaca se ostvaruje tokom aprila, maja i juna.

 

Muzej pčelarstva

 

Muzej pčelarstva u posedu porodice Živanović, jedan je od retkih takve vrste, ustanovljen je 1968. godine, ali sami počeci sakupljanja krenuli su u ovoj pčelarskoj porodici mnogo ranije. Još se pradeda današnjeg vlasnika počeo baviti pčelarstvom, tako da danas na posedu Živanović živi već peta generacija pčelara. Muzej pokazuje tradicionalne i moderne uslove pčelarenja, kao i zanimljive eksponate, npr. košnica u obliku crkve i sl. U sklopu muzeja nalazi se i vinski podrum u kome se proizvode retka vina specifična za ovaj kraj kao što su bermet i ausbruh. Poslednji se nalazio čak i na vinskoj karti broda Titanik. U toku posete, osim edukativnih informacija i zanimljivih priča, posetioci imaju priliku da probaju med i vino koji se proizvode već petu generaciju za redom.

 

Srpski muzej hleba

 

Srpski muzej hleba nastao je kao rezultat sakupljačko-istraživačkog rada slikara Jeremije, koji se tematikom obrednog hleba bavi više decenija. Jeremija više od trideset godina putuje po Srbiji (obišao je više od 600 sela), slika na terenu, zapisuje običaje, prikuplja recepte, etnografske predmete, obredne hlebove, pisana dokumenta, čuvajući od zaborava običaje srpskog naroda.

Srpski muzej hleba počeo je sa radom 1995. godine. Muzej obavlja delatnost sakupljanja, zaštite, čuvanja i prezentacije predmeta koji su se nekada koristili u Srbiji u procesu proizvodnje hleba. Osnovna koncepcija postavke ima za cilj da pokaže put zrna pšenice od zemlje preko hleba do neba, korespondirajući tako sa ciklusima Jeremijinih slika (ciklus zemlja, hleb i nebo).

 

Muzej hleba (foto: K. Košić)

Muzej hleba (foto: K. Košić)

 

Muzejske zbirke smeštene su na 1200 m otvorenog prostora i u niz sukcesivno podignutih objekata koje je osmislio i sagradio sam Jeremija zbog čega se kroz celokupni muzejski kompleks provlači ideja o muzeju kao o Jeremijinom umetničkom delu.

Ukupni muzejski fond formira oko 2000 predmeta razvrstanih u tri tematske zbirke: etnografsku, arheološku i likovnu.

Etnografsku zbirku čine: zbirka oruđa za obradu zemlje, zbirka predmeta za preradu pšenice i kukuruza, zbirka predmeta za mešenje i pečenje hleba, zbirka predmeta za pripremanje i služenje hrane i zbirka obrednih hlebova koju čini 96 različitih vrsta obrednih hlebova.

Aeheološku zbirku čine: praistorijska i antička zbirka. U praistorijskoj zbirci nalaze se oruđa za obradu zemlje, žrvnjevi za drobljenje pšenice i posude za čuvanje žita, a antičku zbirku čine oruđa za obradu zemlje iz rimskog doba. U likovnoj zbirci nalaze se slike i crteži Jeremije.

Specifičnost postavke u Srpskom muzeju hleba je to što su mnogi izloženi predmeti prezentovani tako da se njihovo funkcionisanje može demonstrirati. Postoji određeni vid dodirljivosti predmeta, što omogućava bolju komunikaciju na relaciji predmet–posetilac.

Izdavačka delatnost Muzeja prisutna je od osnivanja u obliku vodiča, kataloga i posebnih izdanja.

Pored svoje osnovne delatnosti, Muzej organizuje stručne skupove, promocije, različite umetničke radionice, a posebna pažnja se posvećuje radu sa decom školskog i predškolskog uzrasta.

U okviru muzejskog kompleksa nalazi se i furuna za pečenje hleba, zvonik posvećen svetom Nikoli i suvenirnica.