Nedelja, 15 Decembar 2019.
Poljoprivredni portal kluba 100P PLUS

Serijal: Ruralni turizam Vojvodine (50)

Izvodi iz monografije „Ruralni turizam Vojvodine“, 2012.

dr Kristina Košić

Departman za geografiju, turizam i hotelijerstvo Prirodno-matematičkog fakulteta u Novom Sadu

 

 

MANIFESTACIJE U RURALNOM TURIZMU VOJVODINE

 

 

Privredno-folklorne manifestacije

 

 

Prema sadržaju, posvećene su berbi grožđa, danima bostana, berbi voća, berbi povrća, mesnim prerađevinama, mlečnim prerađevinama i sl. (Bjeljac Ž, 2006). Za prostor Vojvodine, najznačajnije su manifestacije posvećene mesu i mesnim prerađevinama (sremski svinjokolj u Rumi, kaćka Zabijačka, Kobasicijada u Turiji, Kulenijada u Bačkom Petrovcu, Slaninijada u Kačarevu). Održavaju se, pretežno, tokom zimskih meseci od decembra do februara. Privredno-folklorne manifestacije su manifestacije na kojima se uz poštovanje tradicije folklora i načina privređivanja, predstavljaju poljoprivredni proizvodi. Pri tome je privredni značaj primarniji.

 

„Dužijanca“

 

Za Dužijancu, kojom se obeležava završetak žetve, možemo reći da predstavlja osobenost subotičkog područja. Ovaj ritual je doživeo burne promene tokom 20. veka. Sve do 1911. godine Dužijanca se izvodila na poljima, neposredno posle završetka žetve. Iste godine je održana prva javna proslava u Subotici. Ona će se tako održavati sve do Drugog svetskog rata, sa kraćim prekidima, uključujući i Prvi svetski rat. Prva proslava Dužijance posle Drugog svetskog rata, koja sada osim crkvenog dobija i svetovni karakter, organizovana je u Tavankutu 1948. godine. Za tu priliku je od žita ispleten veliki venac u obliku jugoslovenskog grba sa zvezdom petokrakom. Nakon dvadesetak godina pauze, javno svetovno proslavljanje Dužijance je obnovljeno. Prvo je održana u Ljutovu 1966. godine i nakon dugogodišnjih predloga i višemesečnih priprema, u Subotici i Kelebiji 1968. godine. Od tada se Dužijanca neprekidno održava, s tim što se jedan deo svečanosti obavlja po selima a drugi, obično završni, u gradu, odnosno od 1983. do 1985. godine na Paliću, a od 1986. godine ponovo u Subotici.

Mnogo raznih manifestacija vrednuje i unapređuje kulturnu baštinu i religijske vrednosti i folklorno bogatstvo, pa je Dužijanca sada najveći kulturni događaj Bunjevaca u Subotici povodom završetka žetvenih svečanosti u kome dolazi do izražaja tradicija, običaji, vera i kultura ovog naroda.

Dužijanca je poznata tradicionalna svečanost Bunjevaca, ali ne samo njih, već svih žitelja subotičke opštine. Vekovni običaj naroda subotičkog kraja danas okuplja žitelje Subotice da proslave “najveći godišnji posao”. Centralni događaj svečanosti je predaja hleba ispečenog od novog brašna gradonačelniku Subotice.

 

„Kobasicijada“ u Turiji

 

Manifestacioni turizam opštine Srbobran je na zavidnom nivou ako sagledamo i manifestacije regionalnog značaja. Jedna od najvećih i najprofitabilnijih manifestacija je sigurno „Kobasicijada“ koja je međunarodnog karaktera i koja okuplja na desetine hiljada ljudi. Odvija se poslednjeg vikenda meseca februara.

Počelo je sve to u selu Turija, davne 1985. godine, kao šala, kao „večna“ prepirka sedmorice Turinčana oko toga čija je kobasica bolja i veća…Da bi rešili tu dilemu, dogovorili su se da to provere na sledeći način: njih sedmorica imali su pravo da izaberu još po 5 gostiju, koji će takođe doneti svoje kobasice na ocenjivanje, pa da onda tih 35 kobasica idu pred stručni žiri. Sve to je organizovano u Lovačkom domu u Turiji, podeljene su nagrade i sve je bilo više privatnog, nego javnog karaktera. Događaj je uspeo, pročulo se i zašto da ne ponove to i sledeće godine… Nakon određenih problema političke prirode, koji su srećom po organizatore rešeni, sve je krenulo svojim tokom… Druga Kobasicijada je održana 1986. godine, u takmičarskom delu su učestvovale 24 kobasice, napravljena je presna kobasica dužine 50m, finale je organizovano u sali kafane “Beograd” (koja ima 250 mesta za sedenje, a ušlo je preko 300 ljudi), pojavili su se i prvi napisi u novinama…

Treća Kobasicijada je održana 1987. godine i trajala je dva dana. Krenulo se na prve promocije Kobasicijade (preko Turističkog saveza Novog Sada, prvo u Bečeju, pa u Novom Sadu, a kasnijih godina se obišla cela Srbija), pojavili su se prvi štandovi po ulicama, počela je prodaja poznatih “turinskih brica”, prvi put je u gostima bila i televizija, napravljena je kobasica dužine 200m.

 

Kobasicijada u Turiji 2005; foto: V. Lazić

Kobasicijada u Turiji 2005; foto: V. Lazić

 

Sa četvrtom Kobasicijadom, održanom 1988. godine, ova manifestacija počinje da traje tri dana, što se održalo do današnjih dana (uvek se održava poslednji vikend u februaru – petak, subota i nedelja). Napravljena je kobasica dužine 500m, a zanimljivo je da su te godine u selu počele i naveliko da se grade pušnice za pravljenje kobasica.

Veliki deo prihoda uvek se odvajao u dobrotvorne svrhe. Još na Drugoj Kobasicijadi je sav čist prihod poklonjen dečijem vrtiću u Turiji, na Trećoj je poklonjen biblioteci u Turiji, i tako iz godine u godinu, ta tradicija se i dalje nastavlja.

Celu manifestaciju, tokom tri dana, pred pozorištem, na trgu, gde je postavljena centralna bina, prate i razni događaji i izbori, ponekad i šaljivi. Turinska Kobasicijada se otvara presecanjem razvučene kobasice turinskom bricom.

Godinama se ova manifestacija razvijala i od lokalnog dobila regionalni značaj. Pored izbora najkvalitetnije kobasice, pravi se, kako meštani kažu, najduža kobasica na svetu, duga preko dva kilometara i svake godine poraste za još po metar. Ocenu kvaliteta i proglašenje najbolje kobasice daju komisija i publika. Komisiju čine profesori sa Tehnološkog fakulteta u Novom Sadu, koji inače ocenjuju i sajamske eksponate. Kriterijumi za ocenu su; opšti izgled, poprečni i uzdužni presek, sastav, homogenost i ukus. Pored privrednog zanačaja manifestacija ima i kulturni značaj. Tokom ove manifestacije održavaju se i brojne propratne prezentacije narodnih proizvoda, folklorne priredbe, vrše se prezentacije narodnih proizvoda, predstavljanje muzičke tradicije, održavaju se pozorišne i recitatorske priredbe. Samoj manifestaciji prethode brojne prezentcije u raznim gradovima širom naše zemlje i gostovanja na sličnim manifestacijama. Tačan broj posetilaca ove manifestacije još nije precizno utvrđen, ali je sigurno da je taj broj iz godine u godinu sve veći, a Turija u toku tri dana održavanja ima nekoliko puta više posetilaca nego stanovnika.

 

Manifestacija „Dani ludaje“

 

Najveća manifestacija koja se održava u Kikindi je u slavu ludaje, tikve ili bundeve. Oktobar je jedini mesec u godini koji može da okupi na hiljade ljudi na prelepom gradskom trgu. Karnevalska povorka najmlađih okićena ljuštikama, osušenim paprikama, u elegantnim odelima od džakova, žuri kroz bujicu roditelja, baka i deka, vaspitačica i profesora. Nepresušna mašta dece vidljiva je na svakom koraku: u pravljenju maski od ludaje, u crtanju na temu o njenom veličanstvu ludaji, pa čak i u takmičenju u trčanju sa ludajom, u brzom jedenju kolača od ludaje ili u cepanju semenki od ludaje.

Centralna svečanost na Gradskom trgu, okićena zvucima tamburica, se dešava kad treba da se izmeri najteža i najduža bundeva. Tu se nalazi mnoštvo neobičnih jesenjih plodova džinovskih razmera. Rezultati ovog takmičenja registruju se kao zvanični državni rekord. Izmerene težine su prelazile i preko 220 kg.

U galeriji u Narodnom muzeju, koji se nalazi iza bine svih događanja, posetioci imaju priliku da vide izložbu nekog od slikara naive, najčešće iz Kovačice. Vrlo je interesantan i takozvani “Banatski fruštuk” koji serviraju žene iz mesnih zajednica i raznih udruženja.

Takođe jednu od interesantnijih stvari predstavlja piramida od ludaje, visoka skoro 6 metara sa osnovom od 36 kvadratnih metara. Čini je preko 3000 ludaja raznih veličina. Prava atrakcija je replika Kikindskog mamuta – Kike, koja je bila izložena, u prirodnoj veličini, ispred zgrade Opštine Kikinda.

Zreo plod ludaje je pun vitamina i minerala. Seme, osim što se koristi kao poslastica, služi i za dobijanje lekovitog ulja. Od tikve se prave još i muzički instrumenti, bilo duvački bilo ritmički, a može poslužiti i za dekorisanje, rezbarenje ili kao motiv na slikama…

Raznolik kulturno-umetnički i zabavni program, ogroman sajamski prostor i banatske kulinarske đakonije, na čelu sa pitom od ludaje, su samo neke od propratnih elemenata ove interesantne manifestacije. Održavaju se koncerti za sve uzraste. Brojne izložbe, predavanja, nadmetanja najmlađih u crtanju i oblikovanju ludaje, uz zvuke tamburice, i na kraju predivan vatromet koji ulepšava manifestaciju, dovode svake godine veliki broj turista gradu na severu Banata.

 

„Grožđe bal“ u Sonti

 

Sonta je naselje koje leži na ivičnom delu bačke lesne terase, koja se spušta u aluvijalnu ravan Dunava. Nalazi se u jugoistočnom delu opštine, oko dvanaest kilometara od Apatina. Prvi pomen o ovom selu datira iz perioda vladavine Bele III, koji je vladao od 1173. do 1196. godine. Tada se naselje zvalo Zond. Godine 1394. se spominje kao utvrđenje (Oppidum). Zond je 1448. godine bio grad u kome su se održavali vašari, a 1466. gdine pominje se kao kraljevski magacin soli. Godine 1904. Zond menja ime u Sonta (Grupa autora, 1994).

Najznačajnija godišnja kulturna manifestacija u Sonti „Grožđe bal“ je tradicionalno folklorna i turistička manifestacija posvećena berbi grožđa, novom vinu i početku jeseni. To je trodnevna svečanost posvećena početku berbe grožđa, koja se održava svake godine krajem septembra. Održava se u znaku negovanja narodnih običaja, i okuplja mnoge folklorne grupe iz više vojvođanskih mesta. Tako Sonta otvara vrata gostima koji dolaze sa svih strana, a žitelji ovog najvećeg sela u opštini Apatin iz godine u godinu pokazuju svoje gostoprimstvo.

Od 1928. godine, kada je održana prva manifestacija, do danas, program se menjao, tako da one nisu imale isti sadržaj, pedesetih, šezdesetih godina i danas. Poslednjih godina utvrđene su norme po kojima se manifestacija „Grožđe bal“ u Sonti održava.

Program počinje petkom, svečanim otvaranjem izložbe narodnih nošnji-rukotvorina i predmeta sa kojima su se nekada služili Sonćani. U prostorijama Narodne biblioteke izložba traje tri dana i ima za cilj da zainteresovani posetioci vide izložbene eksponate. Izložbeni delovi narodnih nošnji, ćilima, vezova i goblena predstavljaju pravu folklornu vrednost. Postoji inicijativa da izložba preraste u zavičajnu zbirku, jer za to postoje svi uslovi. Drugog dana, subotom uveče, u sali Doma kulture, održava se takmičenje pevača amatera za prvi glas „Grožđe bala“. Na tom takmičenju nastupaju pevači amateri iz okolnih mesta, praćeni plesnim grupama. Trećeg dana u popodnevnim časovima, održava se tradicionalni defile učesnika „Šokačke svadbe“ obučenih u živopisne narodne nošnje. Na čelu povorke su konjanici i barjaktari, među kojima je i stari pudar (čuvar vinograda), zatim svečano okićen fijaker sa knezom i kneginjom, tu su još i neizbežni romski muzičari koji su zaduženi za dobro raspoloženje. Nakon defilea sonćanskim ulicama, obavlja se svečano venčanje kneza i kneginje „Grožđe bala“. Knez i kneginja su mladi ljudi, meštani iz Sonte. Istog dana u večernjim satima održava se završna centralna priredba u prepunoj sali Doma kulture. Na završnoj priredbi je pravi spektakl folklora, igre, pesme i veselja. Tada se predaje tradicionalno „Zvono grožđa“, čoveku koji je najzaslužniji za organizaciju. Veselo i vedro raspoloženje – pesme, igre i šale, traju sve do posle ponoći kada se „Grožđe bal“ i završava. Značaj ove manifestacije je u njenom kulturnom sadržaju i zbog upoznavanja običaja, tradicije jednog autentičnog vojvođanskog sela na zapadu Bačke.