Subota, 14 Decembar 2019.
Poljoprivredni portal kluba 100P PLUS

Zanimljivosti (226)

Stočarski žigovi, zvona i puta (I)

 

Ivan Čakan

kustos, Muzej Vojvodine

 

 

 

 

Stočarski žigovi

 

U tradicionalnom stočarstvu Vojvodine obeležavanje vlasništva stoke vršeno je rovašenjem (obeležavanje stoke usecanjem znaka vlasnika na stoci), ili žigosanjem.

 

Stočarski žig, Hajdučica oko 1920. godine

Stočarski žig, Hajdučica oko 1920. godine

 

Stočarski žig, Subotica

Stočarski žig, Subotica

 

Žigosanje se vršilo pomoću gvozdenih žigova koje su izradjivali seoski kovači od kovanog gvožđa. Žig se sastoji od pečatnog dela, gvozdenog vrata i drvene drške. Pečatni deo je manji za ovce, a veći (do 10 cm) za krupniju stoku, dok su gvozdeni vrat i drvena drška različite dužine. Pečatni delovi najstarijih sačuvanih žigova imaju jednostavne znake, polukružnih ili pravih linija. Noviji žigovi obično predstavljaju početna slova imena i prezimena vlasnika.

 

Stočarski žig, Elemir, druga polovina XIX veka

Stočarski žig, Elemir, druga polovina XIX veka

 

Stočarski žig, Ruski Krstur oko 1919. godine

Stočarski žig, Ruski Krstur oko 1919. godine

 

Žigom se stoka mogla obeležavati na dva načina: takozvanim toplim i hladnim načinom. Kod toplog načina žigosanje se vršilo usijanim žigom, a kod hladnog žig je umakan u katran ili boju i otiskivan na kožu životinje. U zbirci Vojvođanskog muzeja nalazi se kolekcija od tridesetak stočarskih žigova.

 

 

Puta

 

Za sprečavanje slobodnog kretanja konja prilikom ispaše korišćena je posebna sprava koja je nazivana puto ili spona. Puto je omogućavalo udaljavanje konja prilikom dnevnih i noćnih ispaša, njime su obuzdavani nemirni konji, a istovremeno su i obezbeđivani od krađe. Puto je stavljano na prednje noge konja. Time nije u potpunosti onemogućavano kretanje konja, već je samo usporavano. Puta su izrađivali seoski majstori kovači od kovanog gvožđa. Mogu biti različite veličine i težine. Nekima su bukagije bile ukrašavane floralnim ili geometrijskim ornamentima.

 

Puta, Kikinda oko 1850. godine

Puta, Kikinda oko 1850. godine

 

Puto, Zrenjanin, oko 1880. godine

Puto, Zrenjanin, oko 1880. godine

 

Puto se sastoji od dve bukagije i kratkog lanca koji ih spaja (6 do 7 karika). Bukagije imaju izgled gvozdenog okova kružnog oblika. Izrađivani su različiti tipovi puta. Najčešće je upotrebljavano puto sa bravom na jednoj bukagiji. Na nekim putima su postojale brave na obe bukagije i mogle su se otvarati pomoću istog ili pomoću različitih ključeva. Izrađivana su i puta sa posebnim mehanizmima za otvaranje na bukagiji, kao i puta koja su zatvarana na lancu pomoću alke. Otvaranje ovakvog puta nikada nije bilo jednostavno i zahtevalo je poznavanje principa zatvaranja. U zbirci Vojvođanskog muzeja ima 33 puta, od kojih većina potiče iz druge polovine XIX veka.

 

Puto, Kuzmin, oko 1905. godine

Puto, Kuzmin, oko 1905. godine

 

 

Izvor: III Izložba iz istorije poljoprivrede, 1981.