Četvrtak, 22 Avgust 2019.
Poljoprivredni portal kluba 100P PLUS

Znanje i praksa (169)

Tehničko-ekonomske osnove izgradnje postrojenja za savremenu doradu i skladištenje voća i povrća na komercijalnim porodičnim gazdinstvima – pojedinačnim i udruženim (27)

9. Hladnjače sa kontrolisanom atmosferom

Uvod

Hladnjača sa kontrolisanom atmosferom je objekat u kojem je pri skladištenju moguće da se kontroliše nivo vlažnosti i kiseonika, kao i koncentracije ugljendioksida i azota.

Vazduh predstavlja smešu gasova koja sadrži otprilike 78% azota (N2), 21% kiseonika (O2), 0,97% argona, 0,04% ugljen dioksida (CO2), druge gasove u tragovima, kao i vodenu paru (H2O). U proizvodu koji se skladišti odvija se proces sagorevanja glukoze (C6H12O6), pri kome se oslobađaju voda, ugljendioksid i odgovarajuća količina toplote.

Smanjenjem temperature u objektu proces disanja je usporen; snižavanje temperature moguće je dogod na proizvodu ne dođe do stvaranja povreda od izmrzavanja.

Povećavanjem nivoa ugljendioksida takođe se usporava proces disanja, sve do pojavljivanja oštećenja koja nastaju kao rezultat visoke koncentracije ovog gasa.

Slično prethodnom, smanjivanjem nivoa kiseonika usporava se intezitet disanja. Niska koncentracija kiseonika dovodi do početka anaerobnog disanja – disanja bez prisustva kiseonika, pa tkivo počinje da fermentiše, što vodi ka trajnim oštećenjima.

Stoga je neophodno da se dobro poznaju granične vrednosti pojedinih parametara za svaki proizvod odnosno sortu koja se skladišti, te da se prednosti koje pruža sistem kontrolisane atmosfere (KA) u potpunosti iskoriste.

Skladištenje u kontrolisanoj atmosferi u Holandiji

Slično ostalim zamljama, i u Holandiji se ovaj način skladištenja koristi za čuvanje voća, posebno jabuke i kruške. U ovoj zemlji godišnje se proizvede oko 500.000 tona jabuka, a najzastupljenije sorte su Elstar i Jonagold, čija proizvodnja iznosi po 25% od ukupne količine. Oko 350.000 tona čuva se u hladnjačama sa kontrolisanom atmosferom, i to uglavnom u atmosferi sa niskom koncentracijom kiseonika, Ultra Low Oxygen conditions – ULO (ULO hladnjače su specijalni tip hladnjača sa kontrolisanom atmosferom).

Prosečna proizvodnja kruške procenjuje se na na 175.000 tona, i to uglavnom sorte Conference. Zbog specifičnih klimatskih uslova u Holandiji, ova proizvodnja značajno varira. Preko 100.000 tona kruške čuva se u hladnjačama sa kontrolisanom atmosferom.

Drugi proizvodi se u Holandiji skladište na ovaj način u znatno manjim količinama i to: različite vrste kupusa, lukovica cveća, trešnje, crvene ribizle, reznice hrizantema, crni luk i šljive.

Tipski objekti za skladištenje u kontrolisanim uslovima

Kapacitet ovakvih objekata varira u rasponu od 80 do 150 tona. Veće objekte koriste zadruge a manje porodična gazdinstva.

ULO skladišta sastoje se od sledećih elemenata:

Hermetički zatvorene hladnjače: ovde se poklanja posebna pažnja izboru visoko kvalitetnih sendvič – panela kao i dobrom naleganju – zaptivanju vrata objekta, kako bi se omogućilo da on bude nepropustljiv za gasove.

Oprema za hlađenje: Obično su sa spoljne strane hladnjače opremljene velikim isparivačima koji su povezani sa jedinicom za hlađenje visokog rashladnog kapaciteta i mogućnosti održavanja visokog nivoa vlažnosti u objektu.

Uređaji za adsorpciju ugljendioksida: Takođe su poznati pod nazivom skruberi. Oni su obično povezani sa posebnim uređajima koji kompenzuju višak kiseonika koji nastaje u toku procesa skladištenja.

Uređaji za adsorpciju kiseonika: Oni uklanjaju kiseonik iz vazduha, te posle njihovog rada (adsorpcije O2) ostaje atmosfera sa visokom koncentracijom azota. Zbog toga se ovaj uređaj često naziva generator azota.

Prostori za skladištenje: U svrhu skladištenja obično se koriste boks-palete za oko 350 kg plodova. U toku skladištenja, drvo upija višak vode iz plodova, što dovodi do njihove dehidratacije i povećane opasnosti od pojave gljivičnih bolesti.

Koriščenje ULO hladnjača za skladištenje jabuka

Kao rezultat empirijskih istraživanja i praktičnih iskustava, svake godine instituti za istraživanja u poljoprivredi objavljuju svoje preporuke koje se odnose na skladištenje jabuka i krušaka u kontrolisanoj atmosferi. Najnovije preporuke holandskih instituta za čuvanje važnijih sorti jabuka prikazane su u tab.1.

Uobičajeno je da se jabuka odmah po berbi ohladi. Posle 5–6 dana hladnjača sa kontrolisanom atmosferom (KA) se zatvara. Unošenjem azota, koncentracija kiseonika dovodi se na nivo 3–4%, koji se dalje postepeno smanjuje kao posledica prirodnog procesa disanja voća. U toku prvog meseca skladištenja, nivo kiseonika se održava na 1,2%, za sorte Elstar, Jonagold i Zlatni delišes. Posle prvog meseca, nivo kiseonika se smanjuje na 1%.

Za Sorte Cox O.P. i Belle de Boskoop, zbog njihove podložnosti procesu fermentacije, postupak i parametri skladištenja su drugačiji. U toku prve 4 sedmice koncentracija kiseonika se održava na nivou 1,6%, a zatim se, u sledećem mesecu, smanjuje na 1,2 –1,3%. Temperature u objektu su konstantne za vreme celog perioda skladištenja i obično su u skladu sa međunarodnim preporukama.

Svaka sorta ima probleme koji se javljaju kao posledica skladištenja, a koji su prikazani u tab.1. Budući da je Elstar holandska sorta, posebno se navode dva tipična simptoma – pegavost ploda i posmeđivanje mesa ploda. Posle 4–5 meseci skladištenja može se uočiti pojava prvih pega koja je posledica uslova u KA hladnjači. Plodovi iz unutrašnjosti krošnje su podložniji ovoj pojavi. Takođe, jabuke iz različitih voćnjaka, oblasti i godina berbe pokazuju različit stepen osetljivosti na ovu pojavu. Ovaj simptom se ne može primetiti u vreme berbe. Naznake ovog poremećaja mogu da se uoče pomoću elektronskog mikroskopa u vidu mikro pukotina na epidermalnom, kožnom, tkivu ploda. Subepidermalne plutaste ćelije daju mrku boju ovom oboljenju. Intenzitet se povećava izlaganjem plodova sobnoj temperaturi i uslovima spoljašnje sredine posle skladištenja. Stoga se u toku distribuiranja proizvoda simptomi značajno pogoršavaju. Ovaj poremećaj potenciraju visoka vlažnost vazduha, više temperature i veoma nizak nivo etilena u skladištu, pa se stoga smatra da nastaje kao posledica skladištenja u KA. Pojava ovakvog simptoma nije uočena na drugim vrstama voća.

Još jedan tipičan simptom je posmeđivanje mesa jabuke Elstar sorte, kome su podložniji zreliji plodovi intenzivnije boje koji potiču sa stabala gajenim na peskovitom zemljištu. Prepoznatljiv simptom je pojava jače boje u zoni oko peteljke ploda. U praksi je utvrđeno da crvene sorte, čiji je udeo najveći u ukupnoj proizvodnji, pokazuju veću osetljivost. Pošto je takođe uočeno da je uticaj temperature ovde veoma značajan, preporučene temperature za skladištenje sorte Elstar su povišene u nekoliko poslednjih godina.